Arama Yap :    
 
Kendi Kirli Pencerem
Denemelerim
Öykülerim
Şiirlerim
Güncel
Tiyatro
Sinema
Müzik
Röportaj
Fotoğraf
  Denemelerim      
Ütopya Kavramy 11.02.2009
Günümüzde “Ütopya” kavramy için “Gerçekle?tirilmesi imkânsyz tasary veya dü?ünce (Kaynak: TDK)” tanymy yapylmaktadyr. Halbuki ütopyanyn çyky? noktasy, M.Ö. dördüncü yüzyylda ya?amy? olan Platon’un “Devlet” adly eseridir. Bu eserde anlatylan mükemmel devlet tasarymyna “ütopya” denmi?tir.

Civitas Solis - Güne? Ülkesi

Platoncu bir yazar, ?air ve filozof olan Thoma Campanella (1568-1639), “Güne? Ülkesi” isimli kitabynda ortaya koydu?u ütopyada, typky Platon’unki gibi bir devlet resmeder. Campanella’nyn yazymyndaki Güne? kentte her ?ey ortaktyr ve aile diye bir ?ey yoktur. Çocuklaryn yeti?tirilmesi görevi devlet tarafyndan yerine getirilir ve aile ba?lary koparylyr. E?leri yönetimin belirledi?i bu ütopyada, kentin yönetimi “Sol” ady verilen rahibe (Metafizikçi) byrakylyr. Sol’un Pon, Sir ve Mor adynda üç tane de yardymcysy vardyr. Türkçe kar?ylyklaryna, Güç, Bilgelik ve Sevgi diyebilece?imiz bu ki?ilerin her biri devleti farkly kanatlaryndan tutar. Örne?in Güç, sava? ve bary? ile ilgili her tür sorumlulu?a sahiptir. Askeri konularda büyük yetkileri olan Güç, askerleri yönetmekle kalmaz, ayny zamanda levazym ve tahkimat hizmetlerini denetler, saldyry hazyrlyklaryny düzenler, sava? araç gereçlerini, cephanelikleri ve sava?la ilgili i?lerle u?ra?an zanaatkarlary gözetir…

Bilgeli?in görevleri ise sanat ve bilim ba?lyklary altynda toplanyr. Özgür sanatlar, mekanik sanatlar ve bütün bilimler Bilgeli?in yönetimi altyndadyr. Ayryca bahsi geçen tüm bu dallaryn ö?reticileri olan alimler ve ö?rencilerini de denetler. Astrolog, Evrenbilimci, Geometrici, Tarih Yazary, ?air, Mantykçy, Hatip, Gramerci, Typçy, Do?a Bilimci, Siyaset Bilimci, Ahlak Bilimci olarak tanymlanan görevlilerin tamamy Bilgeli?in sorumlulu?undadyr…

Asyl görevi üreme i?ini gözetlemek olan Sevgi, erke?in ve kadynyn kusursuz bir soy üretecek ?ekilde çiftle?mesini sa?lamak ile u?ra?yr. Do?an çocuklaryn yeti?tirilmesinden sorumlu olmasynyn yanynda, hekimlik, eczacylyk, topra?yn ekimi, tahyl ürünlerinin ve meyvelerin hasady, ziraat, meracylyk, mevsimsel hazyrlyklar, a?çylyk ile ilgili i?lerden sorumlu tutulur. Kysacasy beslenme, giyim ve cinsel birle?me ile alakaly olan her ?ey ve bu disiplinleri ö?retmekle görevli olan ö?reticiler, Sevgi’nin komutasy altyndadyr...

Campanella’nyn ütopyasynda, çok syky bir e?itimden geçirilerek görevinin ba?yna getirilen yöneticinin kararlary tarty?ylmaz. Dolayysyyla Sol’un yani Rahibin bu üç yardymcysy, onun dediklerine göre hareket etmek zorundadyr. Güç, Bilgelik ve Sevgi, kendi ba?laryna karar alamaz. Mutlaka Metafizikçi’ye dany?malary gerekir. Onun verdi?i kararlar do?rultusunda uygulamalar yapylyr.

“Güne? Ülkesi”nde insanlaryn çaly?ma ?artlary ?u ?ekilde düzenlenmi?tir: Herkes günde dört saat çaly?mak ile mükelleftir ve insanlar, geri kalan bo? zamanlaryny birbirinden nitelikli u?ra?larla de?erlendirir. Bunlaryn arasynda sanat, e?lence, okuma, beden ve ruhlary e?itme gibi keyif veren çaly?malar bulunur.

Her ?eyin ortak oldu?u bu ütopyada, kadynlar soyun devamyny sa?lamak için ortak kullanylyr. Ancak bu uygulama için de e?leri görevliler seçer ve ?i?man olana zayyf, boylu poslu olana da yine kendi gibi bir e? belirlerler. Yönetim anlayy?ynyn getirdi?i en önemli yasaklardan biri özel mülkiyetin olmayy?ydyr. Halkyn tamamen kendi çykaryna göre hareket etmesini önlemek için hiçbir yer kimsenin özel mülkü de?ildir…

Utopia - Ütopya

Yngiliz yazar, devlet adamy ve hukukçu olan Thomas More’un (1478-1535) yapytynda Ütopya, bir ada devletinin ismidir. Tüm kentleri birbirinin ayny olan bu ütopyada, ba?kent Amaurote üzerinden ütopya tarif edilir. Thoma Campanella’nynkinin aksine, More’un devletinde aileler varly?yny korur. Hatta her kentte 6000 aile bulunmaktadyr. Her bir aile dönemsel olarak kendine ait olan evde ya?ar. Evin içinde en az 10, en fazla 16 ki?i bulunur. Bu sayede devletin istedi?i nüfus sayysyna ula?ylyr. E?er bir kentte nüfus fazlaysa, sayyca az olan kente aktarma yapylyr. Ta?ynacak olan ki?iler, yöneticiler tarafyndan belirlenir.

More’un ütopyasynda her yyl, her otuz aile arasyndan Syphogrant ady verilen bir reis seçiliyor. Her 10 Syphogrant arasyndan bir lider daha seçiliyor ve ona da Tranibore deniyor. 6000 aile içerisinden toplamda 200 Syphogrant seçildikten sonra bu ki?iler, dört seçmen bölgesinde gösterilen dört aday arasyndan bir ba?kan seçiyor. Gizli oylama ile seçilen ba?kan, halkyny köle durumuna getirece?inden ku?kulu bir durum ortaya çykmadykça ömür boyu iktidarda kalyyor. Tranibore’lar için ise her yyl yeniden seçim yapylyyor. Devlet yönetiminin merkezinde olan Tranibore’lar, e?er daha fazlasy gerekmiyorsa her üç günde bir toplanyyor ve devleti ilgilendiren problemleri, ender de olsa halk arasynda çykan anla?mazlyklaryn çözüm yollaryny Krala dany?yyorlar. Mecliste üç gün boyunca tarty?ylmadan bir konuyu karara ba?lamamak yöneticilerin en önemli kuraly.

Sistem öyle ?ekilde ayarlanmy? ki, ne Kral ne de Tranibore’lar hükümeti de?i?tirmeye ya da halky kölele?tiremeye yönelik komplo hazyrlayamyyor. Zira önemli konular Syphogrant’lara, onlardan ailelere bildiriliyor. Aileler içerisinde tarty?yldyktan sonra konu senatoya aktarylyyor. Çok önemli durumlaryn ortaya çykmasy durumunda ise konu, tüm ada halkyny kapsayan genel meclise ta?ynyyor…

Ütopyadaki halkynyn ya?ayy? ?ekline bakty?ymyzda, bir hizmet düzeni olu?turuldu?unu görüyoruz. Ütopyaly kadynlar erkeklerine hizmet ediyor; çocuklar ise anne ve babalaryna, karde?ler de abi veya ablalaryna hizmet ediyor. Evlilik ça?yna gelen erkek ve kyzlar ailelerinden ayrylarak yeni bir aile kuruyor. Ev içerisinde en az 10 ki?i bulunmasy kuralyndan dolayy bireylerin asli görevi çocuk yapmak. Maksimum 16 olan nüfus sayysy a?yldy?ynda, çocuklaryn bir kysmy fazla çocu?u bulunmayan ailelere veriliyor.

Yemeklerde yüksek sesle do?ruluk ve erdem üzerine parçalar okunan Ütopya’da, bu parçalar kimseyi sykmamak için kysa kesiliyor. Ö?le yemeklerini uzun tutmayan Ütopyalylar, ak?am yemeklerinde daha uzun kalyyor. Zira ö?le yeme?inden sonra kendilerini bekleyen i?leri olan insanlar, buna kar?yn ak?am yeme?inden sonra epeyce bo? vakit bulabiliyor.

Thomas More’un ütopyasynda da typky Thoma Campanella’nynkinde oldu?u gibi özel mülkiyet yoktur. Bir ütopya kurmak için özel mülkiyetin olmamasy gerekir ki, bu sayede insanlar kendilerine arty de?er kazandyrmak için çaba sarf etmesin.

Gerçeklik Olarak Ütopya

Güne? Ülkesi’nde de Ütopya’da da tablo her ne kadar bolluk ile çiziliyor olsa da, insanlar aradyklary her ?eyi bolca ve kolayca buluyor olsa da, bitmek bilmeyen insan ihtiyaçlary kurulan düzene en büyük engeli te?kil ediyor. Her iki kitapta da kölelerin varly?y dikkat çekti?i gibi, onlaryn ya?amalaryndaki amaçlary, Ütopyalylaryn ya da Güne? Ülkesi vatanda?larynyn mükemmel bir devlet yapysy içerisinde ya?amalaryna yardymcy olabilmek ?eklinde çiziliyor. Yani köleler, bir “rüya”yy ya?amak için, kusursuz bir mekanizmada var olmak için gereken mutlak basamaklardan biri olarak resmediliyor. Hatta bu “rüya” kavramyny, günümüzdeki ütopya tanymyyla ba?da?tyrabiliriz. Yazynyn ba?ynda da belirtti?im gibi günümüzde ütopya ?u ?ekilde tanymlanyyor: “Gerçekle?tirilmesi imkânsyz tasary veya dü?ünce”. Dolayysyyla Ütopya, ba?ly ba?yna bir hayalcilik…

Ütopya’da ya?arken, Ütopya’nyn varly?yna kar?y en büyük tehlikeyi yaratacak ki?iler, ku?kusuz ki kölelerdir. Zira köleler, bir suç i?ledikleri için kölelik ile mükellef oluyor. Dolayysyyla ortada bir statü kayby var. Bir ba?ka deyi? ile insanyn ya?ady?y standartlardan uzakla?masy var. Ülkenin ?artlary ne kadar iyi olursa olsun, böyle bir durumda olu?mamasy gereken gerçeklik olu?uyor Thoma Campanella ve Thomas More’un kitaplarynda. Köleler hayatlaryndan bir ?ekilde memnun oluyor. Halbuki ya?ady?y standartlary kaybedece?ini ö?rendi?i andan itibaren, ütopyanyn “her ?ey ortaktyr” bilincine ters olarak ki?ide, “kendim için” bilinci ortaya çykmalydyr/çykacaktyr. Bu andan itibaren de, ütopyanyn kar?y yaptyrymy ne olursa olsun, ki?iler (Yani köleler/köle olacak olanlar) kendi paçasyny kurtarma derdine dü?ecektir… Dolayysyyla ütopya alttan alta çürüyecektir. Ayryca ortaya çykan bu problem, ütopya ile ilgili bir ba?ka soruyu da beraberinde getiriyor; kimin için ütopya? ?u bir gerçek ki, köleler için de?il. Vatanda?lar ve yöneticiler açysyndan bakarsak, evet, onlar için bir ütopyanyn varly?yndan söz etmek yersiz olmaz. Yani bazy insanlar için ütopya söz konusu. Dolayysyyla, ne Thoma Campanella’nyn ne de Thomas More’un çizdi?i ütopya mükemmel de?il. Mükemmelin kelime anlamy kusursuzsa, ütopya da mükemmel devlet tasarymyysa, ortada bir ütopya yok demektir; çünkü Civitas Solis ve Utopia’nyn kusurlary var. En büyük kusurlary da insanlary robotmu? gibi ele almak…

Kimileri için Ütopya, “gerçekle?mesi imkansyz” olarak tanymlandy?y gibi kimileri için ise “erken söylenmi? bir gerçekliktir”. Thoma Campanella’nyn öldü?ü yyl olan 1639’da, Cizvit Papazlary, Güne? Ülkesi rüyasyny gerçekle?tirmek için Paraguay’y kullandy. Yerliler, 1639’dan 1767’ye kadar toprak mülkiyetini tanryya byrakty. Ülke otuz köye ayryldy ve üretim tanry için, tüketim vatanda?lar içindi. Köylerin ba?ynda bulunan iki?er Cizvit Papazy ve bir Paraguayly yardymcy, üretim ile tüketimi denetliyor, düzenliyordu. Thoma Campanella’nyn kaleme aldy?y Güne? Ülkesi’nin aksine, Thomas More’un Ütopya’syndaki gibi aileler varly?yny korumu?, hatta erdemsizliklerin önüne geçmek için bekar kalmak yasaklanmy?ty. Do?an çocuklar ise aileye byrakylmyyor, Güne? Ülkesi’ndeki gibi Devlet tarafyndan koyu bir Katolik e?itimiyle yeti?tiriliyordu. Bu dü?ler ülkesi, 1767 yylynda dinsel sebeplerle ve siyasi baskylarla da?ylmak zorunda kaldy.

Yararlanylan Kaynaklar

* Thomas More’un Utopia adly kitaby
* Thoma Campanella’nyn Güne? Ülkesi adly kitaby
* Orhan Hançerlio?lu’nyn Ütopya adly makalesi
* Wikipedia
Bu yazıya yorum gönder
İsim:
E-Posta:
 
Sayfa Gösterimi: 473628 | Tüm Hakları Saklıdır. Evet Gerçekten.